Газар тариалангийн үйлдвэрлэлийг тогтвортой эрхлэхэд бодлого, үйл ажиллагаагаа чиглүүлэх нь зүйтэй гэдэгт салбарынхан санал нэгдэв

Эх сурвалж: ХХААХҮЯам

Munkhtuya | 2018.12.11 23:14


Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам, Герман-Монголын хамтын ажиллагааны хөдөө аж ахуйн төсөл хамтран аймгуудын Хүнс, хөдөө аж ахуйн газар, эрдэм шинжилгээний байгууллагын төлөөлөл, газар тариалан эрхлэгч иргэн, аж ахуйн нэгж зэрэг 100 гаруй хүнийг хамруулсан "Тогтвортой газар тариалан" зөвлөгөөнийг өнөөдөр (2018.12.11) Чингис зочид буудлын хурлын танхимд амжилттай зохион байгууллаа.

2018 оны ургац хураалтын нэгдсэн дүнгээр нийт 444.7  мянган тонн үр тариа, үүнээс 428.6 мянган тонн улаанбуудай, 167.9  мянган тонн төмс,  99.2  мянган тонн хүнсний ногоо, 23.4 мянган тонн тосны ургамал, 134.3 мянган тонн тэжээлийн ургамал тус тус хураан авч буудай, төмсний дотоодын хэрэгцээг бүрэн хангах боломж бүрдээд байна. Энэ жил 134.3 мянган тонн таримал тэжээл хураан авсан нь сүүлийн 30 шахам жилийн хугацаанд гарч байгаагүй амжилт юм. Тариалангийн салбарт техник технологийн иж бүрэн шинэчлэлийг амжилттай нэвтрүүлж, үр, сортоо шинэчлэн, хаврын тариалалт, намрын ургац хураалтын ажилд тариаланчдад төрөөс боломжит дэмжлэгүүдийг өгч ажиллан, тэдний хөдөлмөрийн үр дүнд тариалах талбай, хураан авах ургацын хэмжээ жилээс жилд өсөн нэмэгдэж байна.

Ийнхүү 2018 онд хийж бүтээсэн ажлаа дүгнэн хэлэлцэж, цаашид хэрэгжүүлэх ажлуудаа төлөвлөн, ололт амжилт, сайн туршлагаа харилцан солилцох зорилгоор газар тариалангийн салбарынхан зөвлөлдөж байгаа нь энэ. Зөвлөгөөн тогтвортой газар тариалан эрхлэх тухай асуудалд төвлөрч, газар тариалан, эрчимжсэн мал аж ахуйг хослуулан хөгжүүлэх бодлогын хүрээнд таримлын сэлгээ, тариалалтын технологийн чиглэлээр хийсэн судалгааны ажлуудаа салбарын эрдэмтэд танилцуулж, нэгдсэн хэлэлцүүлэг өрнүүлэв.

Тухайн бүс нутгийнхаа байгаль цаг уурын нөхцөлд тохирсон үр, сорт, суулгацыг зөв сонгон тариалах, техник, технологийн шинэчлэлийг эрчимжүүлэн, ургамал хамгааллын бодисын зохистой хэрэглээг төлөвшүүлж, хөрсний үржил шимийг сайжруулан, усалгаатай тариаланг нэмэгдүүлэн, байгаль цаг уурын эрсдэлт хүчин зүйлийн нөлөөллийг бууруулах замаар удаан хугацаанд үр ашигтай газар тариалан эрхлэхийг тогтвортой газар тариалан гэж тодорхойлж байна. Тиймээс газар тариалангийн үйлдвэрлэлийг тогтвортой эрхлэхэд бодлого, үйл ажиллагаагаа чиглүүлэх нь зүйтэй гэдгийг салбарынхан хүлээн зөвшөөрлөө. Ингээд зөвлөгөөний зарим нэг илтгэлээс хүргэж байна.

Ц.БОЛОРЧУЛУУН: САЛБАРЫН ОЙРЫН ХУГАЦААНЫ ЗОРИЛТ, ХҮРЭХ ҮР ДҮНГЭЭ ТОДОРХОЙЛСОН

Зөвлөгөөний эхэнд ХХААХҮЯ-ны Газар тариалангийн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Ц.Болорчулуун "Тогтвортой газар тариалангийн хөгжил" илтгэлдээ "Атрын III аян"-ыг үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлэх хүрээнд үр тариа, төмсөөр дотоодын хэрэгцээгээ 100 хувь хангахыг зорин ажиллаж байгаа бөгөөд "Хүнсний ногоо", "Жимс жимсгэнэ", "Малчид, ногоочдын ажлын байрыг нэмэгдүүлэх хөтөлбөр"-ийг хэрэгжүүлж байгаагаа дурдлаа. Газар тариалангийн салбар тэр дундаа улаанбуудай, тэжээлийн үйлдвэрлэлийн чиглэлээр 2019 онд үр тариа, тос, тэжээлийн болон буурцагт таримлын үрийн нөөц бүрдүүлж, таримлын зохистой сэлгээг сонгон нэвтрүүлэх замаар тариалангийн талбайн эзэмшилт ашиглалт, хөрсний үржил шимийг сайжруулж, ургацын хэмжээг нэмэгдүүлэхээр ажиллаж байна.

2020 он гэхэд үр тарианы техникийн 90 хувь, төмс үйлдвэрлэлийн 80 хувь, хүнсний ногооны 60 хувийг бүрэн шинэчлэхээр төлөвлөжээ. Усалгаатай газар тариаланг нэмэгдүүлэхийн тулд услалтын систем шинээр барьж, таримлын ургацыг программчлах аргыг боловсруулах юм. Хөрсний үржил шимийг бууруулахгүй хамгаалж чадахуйц ээлжлэн тариалах системийг нэвтрүүлнэ гэж байгаа энэ салбарын бас нэг томоохон зорилт.

Тогтвортой газар тариалан эрхлэхэд орхигдуулж боломгүй асуудал бол агуулах, зоорийн аж ахуй. Одоогийн байдлаар улсын хэмжээнд элеваторын нийт багтаамж 523 мянган тонн, үүнээс ТЭДС-нд 182 мянган тоннын багтаамжтай элеватор байна. Төмс, хүнсний ногооны 10,2 мянга гаруй зоорь байгаа бөгөөд багтаамж нь 200 мянган тоннд хүрээд байна. Цаашид алслагдсан болон хил орчмын худалдааны бүсэд элеватор байгуулж, хуучин элеваторуудын тоног төхөөрөмжийг шинэчлэн, Улаанбаатар хотод төмс, хүнсний ногоо, жимс жимсгэнийн хадгалалт, борлуулалтын цогцолбор байгуулж, аймгийн төв, томоохон суурин газарт механикжсан зоориуд байгуулахаад ирэхээр 2020 он гэхэд ТЭДС-гийн элеваторын багтаамж 227 мянган тонн, зоорийн багтаамж 270 мянган тоннд хүрнэ гэж урьдчилан тооцоолсноо танилцууллаа.

Я.МЯГМАРСҮРЭН: ТАРИАЛАНЧДЫГ САЙН ҮРЭЭР ХАНГАХ ХЭРЭГТЭЙ БАЙНА

Дархан-Уул аймгийн Ургамал, газар тариалангийн хүрээлэнгийн Эрдэмтэн, нарийн бичгийн дарга Я.Мягмарсүрэнгийн хувьд үр тарианы таримлын үр, сортын чиглэлээр олон жил судалгаа хийсэн бөгөөд тухайн бүс нутгийн нөхцөлд дасан зохицсон ган, халуунд тэсвэртэй, чанартай, арвин ургац бүхий шинэ сортыг тарьснаар ургацыг 20-30 хувиар нэмэгдүүлэх боломжтой гэдгийг тогтоожээ. Сортуудын улсын ургацад эзлэх хувийг авч үзвэл, Дархан сорт 24 хувь, бурятская остистая 20 хувь, сэлэнгэ 13 хувь, алтайская 9 хувь, алтайская жиница 8 хувь, бусад сорт 11 хувь байна. Сортод тавигдах гол шаардлага бол ургалтын хугацаа, ургац өгөх чадавх, үрийн биохими технологийн чанар, тэсвэрлэх байдал зэрэг болно.

Одоогоор эрт болцтой халхгол-1, дархан-131, дундын болцтой орхон, дархан-34, дархан-74, арвин, дунд оройн болцтой дархан-144 зэрэг шинэ сортыг туршиж үзэх боломжтой. Мөн тариаланчид шинээр эрдэнэшиш, буурцагтан ургамал, сагадай, хатуу буудай, арвай, хошуу будаа зэргийг тариалах боломжтой бөгөөд ингэхдээ хүнс болон тэжээлийн үнэт чанар, хөрс сайжруулах боломж, бүтээгдэхүүний гарц, ургац, механикжилтад тохиромжтой эсэх, зах зээлийн эрэлт, импорт орлох зэргийг харгалзан үзэх хэрэгтэй.

Цаашид үрийг зээл, хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр олгодог тогтол