Махны үйлдвэрлэл

Монгол Улсын Засгийн газрын 2016-2020 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрт хүн амын хүнсний хангамжийг тогтворжуулах, стратегийн хүнсний нийлүүлэлтийн улирлын хамаарлыг бууруулах, мах, сүүн бүтээгдэхүүний дотоодын хэрэглээг дэмжих, экспортыг нэмэгдүүлэх зорилгоор “Мах, сүүний анхдугаар аян”-ыг зохион байгуулах зорилтыг дэвшүүлсэн. Энэ зорилтын хүрээнд Засгийн газрын 2016 оны 12 дугаар сарын 28-ны өдрийн 212 дугаар тогтоолоор Мах, сүүний анхдугаар аяныг улс орон даяар өрнүүлэхээр шийдвэрлэж, үндсэн 5 зорилтын хүрээнд зохион байгуулан ажиллаж байна. Үүнд:

  1. Аян хэрэгжих эрх зүй, эдийн засгийн таатай орчныг бүрдүүлэх;
  2. Мах, сүүний чиглэлийн үхрийн эрчимжсэн аж ахуйг хөгжүүлж түүхий эдийн улирлын хамаарлыг бууруулах;
  3. Мал, сүү бэлтгэн нийлүүлэлтийн оновчтой тогтолцоог бүрдүүлэх;
  4. Мах, сүүний боловсруулах салбарыг хөгжүүлэх; 
  5. Сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, мах, махан бүтээгдэхүүний дотоодын хэрэглээ, экспортыг дэмжих. 

Мах, махан бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл 

Хүн амын дотоодын хэрэгцээнд жилд дунджаар 12 сая орчим толгой мал буюу нядалгааны жингээр тооцвол 400 мянган тн орчим махыг хөдөө аж ахуйгаас бэлтгэж байна. 


Эх сурвалж: Үндэсний статистикийн хороо
2017 оны ХАА-н статистик мэдээлэл 2018 оны 4 сард гарна 

Хүнсэнд хэрэглэсэн малын 92%-ийг бог мал, 8%-ийг бод мал эзэлж байгаа бөгөөд оны эхэнд байсан адууны 13,2%, үхрийн 21,3%, тэмээний 10,4%, хонины 31,5%, ямааны 27,7%-ийг хүнсэнд хэрэглэсэн байна. Хөдөө аж ахуйгаас бэлтгэсэн махны 10 орчим хувийг үйлдвэрийн аргаар бэлтгэдэг. 2017 онд үйлдвэрийн аргаар бэлтгэсэн мах 2016 онтой харьцуулахад 2,7 дахин нэмэгдсэн байна. 


Эх сурвалж: Үндэсний статистикийн хороо
2017 оны I-XII сарын статистик мэдээ 

Монгол Улсын Засгийн газрын 2010 оны 138 дугаар тогтоолоор 2010-2012 онд Нийслэлийн хүн амын хэрэгцээнд зориулан жил бүр 12000 тн нөөцийн мах, 2013-2015 онд “Хүнсний гол нэрийн бараа, бүтээгдэхүүний үнэ тогтворжуулах” дунд хугацааны  хөтөлбөрийн хүрээнд “Махны үнэ тогтворжуулах дэд хөтөлбөр”-ийг хэрэгжүүлж Улаанбаатар, Дархан, Эрдэнэт хотын хүн амын хаврын улирлын хэрэгцээнд зориулан 12000-14000 тн махыг тус тус үйлдвэрийн аргаар бэлтгэн нийлүүлж байсан. Үндэсний статистикийн хорооны мэдээгээр 2016 онд 9 мянган тн махыг үйлдвэрийн аргаар бэлтгэсэн нь тус онд экспортолсон махны хэмжээтэй тэнцэж байна. Статистик мэдээнээс үзвэл 2017 онд 29,3 мянган тн махыг экспортолж, үүнээс 24,5 мянган тн махыг үйлдвэрийн аргаар бэлтгэсэн байна. 

Улсын хэмжээнд нийт 123 мах, махан бүтээгдэхүүн боловсруулах үйлдвэр, цех байна. Эдгээрээс Улаанбаатар хотод 79, хөдөө орон нутагт 44 үйлдвэр, цех үйл ажиллагаа явуулж байна. Давхардсан тоогоор эдгээрээс 8 нь ангилсан мах, 115 нь дулааны аргын боловсруулсан махан бүтээгдэхүүн (хиам, нөөшилсөн мах) үйлдвэрлэдэг бөгөөд тус үйлдвэрүүдийн нийт суурилагдсан хүчин чадал хоногт 128 тонн юм. 


Эх сурвалж: Үндэсний статистикийн хороо 

Мах, махан бүтээгдэхүүний экспорт 

Манай улс сүүлийн 5 жилд 48.4 мянган тонн түүхий мах, 766 тонн махан бүтээгдэхүүн тус тус экспортлосон байна. 2017 онд 29.3 мянган тонн мах экспортолсон нь 2016 оныхоос 3.2 дахин их буюу 229.1 хувиар өссөн дүнтэй бөгөөд нийт махны экспортын 90 хувийг зөвхөн адууны мах эзэлж байна. 2017 онд 26.1 мянган тонн адууны мах экспортолсон нь 2016 оныхоос 18.1 мянган тонноор буюу 3.2 дахин илүү байна. 1 тонн адууны махны дундаж үнэ 5.4 хувиар буурч 1705 ам.долларт хүрлээ. Үхрийн махны экспорт 2016 онд нийт махны экспортод 7.8 хувийг эзлэж байсан бол 2017 онд 2.0 хувьд хүрч буурсан байна. Энэ онд 600 тонн үхрийн мах экспортолж 1.6 сая ам.долларын орлого олсон нь өнгөрсөн оныхоос 95 тоноор бага боловч үнийн дүнгээр 51.8 мянган ам.доллараар их байна. Энэ хугацаанд 1 тонн үхрийн махны экспортын дундаж үнэ 449 ам.доллараар нэмэгдэж 2739 ам.долларт хүрчээ. 2017 онд 260.2 тонн хонь, ямааны мах экспортолж 8267 ам.долларын орлого олсон нь өнгөрсөн оныхоос 2.4 мянган тонноор, 7.9 сая ам.доллараар илүү байна. 1 тонн хонь, ямааны махны экспортын дундаж үнэ 2739 ам.доллар болсон нь 2016 оныхоос 109.2 хувиар өндөр байна.

Зохиогчийн эрх ©2018 Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам