ХӨДӨӨ АЖ АХУЙН БИРЖ

“Хөдөө аж ахуйн бирж” ТӨХХК нь Засгийн Газрын 30 дугаар тогтоол, Төрийн өмчийн хорооны 40 дүгээр тогтоолоор байгуулагдсан. Биржийн арилжааны талаар энд дарж үзнэ үү.

Хөдөө аж ахуйн биржийн арилжааны ач холбогдол, давуу тал

Нэгдсэн зохион байгуулалт, зохицуулалтад ороогүй зах зээл нь шударга бус, үр дүнгүй, бодит үнэ тогтох боломжгүй байдаг. Зах зээлийг зохион байгуулалтад оруулах үйл ажиллагаа нь биржийн арилжаа юм. Биржийн ажилжааг хийснээр тухайн бараа, таваарын үнэ, эрэлт нийлүүлэлт, бодит үнэ тогтоох, үнийн эрсдэлээ хамгаалах боломж бүрддэг.

2011 онд баталсан “ХАА-н гаралтай бараа, түүхий эдийн биржийн тухай” хуулийн хэрэгжилтийг хангах зорилгоор “Хөдөө аж ахуйн бирж” ХХК-ийг үүсгэн байгуулж 2013 оны 3 дугаар сараас албан ёсоор үйл ажиллагаа эхлүүлсэн. Хөдөө аж ахуйн бирж байгуулагдсан цагаас хойш нийт 2 их наяд 29 тэрбум төгрөгийн бараа, түүхий эдийн арилжааг зохион байгуулсан байна.

Хөдөө аж ахуйн салбар, тэр дундаа малын гаралтай түүхий эдийн зах зээлийг нэгдсэн зохион байгуулалт буюу биржийн зах зээлд шилжүүлэхийн тулд түүхий эд бэлтгэн нийлүүлэгчид болох малчин, тариаланчид нэгдсэн зохион байгуулалт буюу хоршооллын хэлбэрт орж түүхий эдээ анхан шатны ангилан ялгалт хийх, савлах, төрөл, чанарыг сумын мал эмнэлгийн байгууллагаар тодорхойлуулж биржээр дамжуулан зах зээлийн бодит үнээр борлуулаж ашиг орлогоо нэмэгдүүлэх боломжтой юм.

Хөдөө аж ахуйн бирж ирэх жилүүдэд форвард /тодорхой хугацааны дараа тогтсон үнээр барааг худалдах, худалдан авах/гэрээний арилжааг нэвтрүүлэх, биржээр арилжаалах бараа, түүхий эдийн нэр төрлийг нэмэгдүүлэх, аймаг, бүсийн төвд ложистикийн төв байгуулах, хөнгөлттэй зээлээр хоршоодын дэргэд биржийн стандарт хангасан агуулах байгуулж малчдыг сумаас биржийн арилжаанд оролцох, биржийн итгэмжлэгдсэн тээвэрлэгч, итгэмжлэгдсэн агуулах болон бараа, түүхий эдийн даатгал, банкны зээлийн үйлчилгээ авах боломжийг бүрдүүлэх зэрэг зорилт тавин ажиллаж байна. 

Хөдөө аж ахуйн биржийн тухай хуульд заасны дагуу хөдөө аж ахуйн салбарын үйлдвэрлэл эрхлэгчдээс бүрдсэн хоршоо нь биржийн байнгын бус гишүүн байх ба биржээс баталсан байнгын бус гишүүнд тавигдах шалгуур үзүүлэлтийг хангаснаар биржтэй Гишүүнчлэлийн гэрээ байгуулж арилжаанд бие даан оролцох боломж нь бүрддэг. 2016 онд Өмнөговь аймгийн Даланзадгад сумын Хотол таван эрдэнэ хоршоо гэрээ байгуулж биржийн онлайн арилжаанд орон нутгаасаа оролцож эхэлсэн. 

Хоршоо биржийн арилжаанд оролцох үе шат:

Малчид хоршооны гишүүн болж биржийн арилжаанд оролцсоноор дараах давуу талууд бий болно. Үүнд:

  1. Малаас гарах түүхий эд, бүтээгдэхүүнээ зах зээлийн үнээр худалдан борлуулж ахиу орлого олох,
  2. “Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай” хуулийн 18.1.3-т заасны дагуу хоршоо албан татвараас чөлөөлөгдөх нөхцөлийг хангахаар хууль эрх зүйн хүрээнд зохицуулагдсан байдаг. Иймд малчид хоршооны зохион байгуулалтад орж биржийн үйл ажиллагаанд түлхүү оролцсоноор татварын таатай нөхцөлөөр хангагдана. 
  3. Хоршоод өөрсдийн бэлтгэсэн түүхий эдээ биржийн итгэмжлэгдсэн тээвэрлэгчээр дамжуулан худалдан авагчдад эрсдэлгүй хүргэх боломжтой болж тээвэрлэлтийн эрсдэлийг бүрэн хаах боломж бүрдэх болно.
  4. Агуулахын нэгдсэн мэдээллийн систем бий болсноор малчид, хоршоодын түүхий эд бэлтгэл, нийлүүлэлтийн мэдээллийн сан бий болж тухайн  мэдээллийн дагуу банкууд зээл олгохдоо малчин, хоршоодын жилийн дундаж орлогыг тооцоолох бүрэн боломжтой болно. Одоогийн байдлаар малчдын орлогыг баталгаажуулах боломжгүй байгаа учраас банкууд малчны зээл олгоход хүндрэл учирдаг байна. Мөн итгэмжлэгдсэн агуулахад тушаасан бараа, түүхий эдээ барьцаалан банкнаас зээл авах боломж бүрдэнэ.

Хөдөө аж ахуйн бирж малын гаралтай бараа, түүхий эдийн зах зээлийг хөгжүүлэх ажлын хүрээнд эхний ээлжид аймгийн төв болгонд ложистикийн төвийн үйл ажиллагааг эхлүүлэх, тухайн ложистикийн төвд түшиглэсэн сум бүрд мах нядалгааны цэг болон итгэмжлэгдсэн агуулах байгуулахыг зорьж байна.Ложистикийн төв нь хөдөө аж ахуй, тэр дундаа мал аж ахуйн гаралтай бараа, түүхий эдийг бэлтгэх, чанар тодорхойлох, тээвэрлэх, хадгалах, боловсруулах, санхүүжүүлэх, даатгах болон биржээр борлуулах бүх үйл ажиллагааг явуулах төв байхаар төлөвлөж байна.

Хөдөө аж ахуйн бирж нь малчид хоршоодод малын гаралтай бараа, түүхий эдийг зах зээлийн бодит үнээр эрсдэлгүй борлуулах боломжийг бүрдүүлэх бол малчид, хоршоод өөрсдийн хөдөлмөрийн үр дүнгээ шударгаар үнэлүүлж ченжийн тогтолцоог бус биржийн арилжаагаар дамжуулан түүхий эдээ борлуулах чин сэтгэл, эрмэлзэл байх нь мөн чухал юм. Иймд ченжийн тогтолцооноос зах зээлийн буюу биржийн түүхий эд бэлтгэлийн тогтолцоонд хамтдаа шилжицгээе.

Арилжаа

Хөдөө аж ахуйн бирж 2017 оны I улиралд нийт 34 удаагийн арилжаагаар 30.8 тэрбум төгрөгийн үнийн дүн бүхий спот гэрээний арилжаа хийсэн байна. 
Хөдөө аж ахуйн биржийн 2017 оны I улирлын өдрийн арилжааны дундаж дүн 907.8 сая төгрөг байсан бол 3 дугаар сарын 03-ны өдөр хамгийн бага буюу 67.2 сая төгрөг, 3 дугаар сарын 28-ны өдөр хамгийн их буюу 4.7 тэрбум төгрөгийн арилжаа хийсэн байна. Үүнд: 13.8 тэрбум төгрөгийн үнийн дүн бүхий 163.6 тонн ноолуур, 1.3 тэрбум төгрөгийн үнийн дүн бүхий 909.5 тонн хонины ноос, 130.7 сая төгрөгийн үнийн дүн бүхий 27.8 тонн тэмээний ноос, 14.92 тэрбум төгрөгийн 1055.6 тонн ямааны завод ноос, 667 сая төгрөгийн дүн бүхий 513 тонн хонины завод ноосны спот гэрээг тус тус арилжсан. 

Хөдөө аж ахуйн биржийн арилжаанд оролцсоноор гарах давуу талууд:

  • Зах зээлийн үнэ шударга тогтох, тэгш хүрэх
  • Төлбөр тооцоо, чанар, тээвэр, хадгалалтын баталгаа
  • Малчдын орлогыг нэмэгдэх
  • Үнийн өөрчлөлтийн эрсдэлээс сэргийлэх
  • Бараа таваарын худалдааг хөнгөвчлөх, хөрвөх чадварыг нэмэгдүүлэх
  • Хөрөнгө оруулалтын орчин сайжрах
  • ХАА-н салбарт хөрөнгө оруулалт татах

Бараа, түүхий эд

Хөдөө аж ахуйн биржээр дамжуулан дараах нэр төрлийн бараа, түүхий эдийг одоогийн байдлаар арилжих боломжтой.

Арилжаанд оролцох

Хөдөө аж ахуйн биржийн арилжаанд хувь хүн болон хуулийн этгээдийн аль аль нь оролцох боломжтой нээлттэй бөгөөд хуулиар хориглоогүй тохиолдолд ямар ч бараа, түүхий эдийн арилжаанд оролцож болно. Биржийн тухай хуулийн хоёрдугаар бүлгийн 7.1 дэх заалтын дагуу жагсаалтад орсон бараа, түүхий эдийг гэрээ хэлбэрээр арилжаалахаар заасан. 


 

 

Зохиогчийн эрх ©2017 Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам