ЭРЧИМЖСЭН МАЛ АЖ АХУЙ

“Хүнсний гол нэрийн бараа, бүтээгдэхүүний үнийг тогтворжуулах” дэд хөтөлбөрийн хүрээнд “Мах, мах-сүүний чиглэлийн  үхрийн, махны чиглэлийн хонь, гахай, тахианы цогцолбор аж ахуйг шинээр байгуулах, өргөжүүлэх” төсөл сонгон шалгаруулж, махны чиглэлийн үхрийн аж ахуй эрхэлж буй 14 аж ахуйн нэгжид 24.7 тэрбум төгрөгийн зээл олгов. 

“Эрчимжсэн мал аж ахуйн хөгжлийг дэмжих” хөтөлбөрийн хүрээнд олгосон зээл /сая.төг/

2012 2013 2014 2015 2016 Нийт
3172.5 2170.1 3254.3 1909.0 709.0 11214.9

2016 оны 07 сарын 07 өдрийн Хүнс, хөдөө аж ахуйн сайдын А/103 тоот тушаалаар  Сүүний чиглэлийн үхэр үржүүлж буй аж ахуйн нэгжүүдэд зээлийн дэмжлэг үзүүлэх төсөлд 20 аж ахуйн нэгжид 300 сая/төг, Эрчимжсэн мал аж ахуй эрхлэгчдэд таримал тэжээл тариалахад дэмжлэг үзүүлэх төсөлд 300 сая/төг, Гахайны аж ахуйн төсөлд 109 сая/төг-ийн дэмжлэгийг  Мал хамгаалах сангаар дамжуулан 11214.9 сая төгрөгийн хөнгөлөлттэй зээлийг эрчимжсэн мал аж ахуй эрхлэгчдэд олгосон.

Эрчимжсэн фермерийн аж ахуй.

Хот суурин газрын хүн амыг аюулгүй хүнс тэжээлээр хангах хэрэгцээ шаардлагын улмаас эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх талаар төр засгаас ихээхэн анхаарч байгаа билээ. Үүнтэй холбоотойгоор сүүлийн жилүүдэд эрчимжсэн фермерийн аж ахуйн тоо, энэ чиглэлийн бизнес эрхлэгчдийн тоо нэмэгдсээр байна.

Сүүний чиглэлийн эрчимжсэн аж ахуйн үхэр: Фермд байгаа сүүний чиглэлийн 61000 толгой үхрийн 25% 15250 толгой нь цэвэр үүлдрийн үнээ бөгөөд өдөрт дунджаар 1 үнээнээс 18 литр сүү, үлдсэн 75% буюу 45750 толгой нь эрлийз үнээ 1 үнээнээс 8 литр сүү дунджаар өгч байна. Жилдээ 41 сая литр сүү импортлодог,үүнийг дотооддоо үйлдвэрлэхийн тулд арвин ашиг шимтэй сүүний чиглэлийн 7000 орчим үхэр импортлон нутагшуулах шаардлага байна.

  2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016
Бүгд 284 599 750 980 1035 1294 1662 1713 3395 3138 2739 2004
Сүүний үхрийн ферм 186 395 494 412 523 649 901 977 1332 1554 1172 1472
Махны үхрийн ферм 11 7 10 48 94 101 64 78 88 351 248 178
Мах, ноосны хонины ферм 12 13 15 57 107 128 200 229 1251 236 397 174
Сүүний чиглэлийн ямааны ферм - - - - - - - - 9 4 6 7
Гахайн ферм 21 72 79 172 135 190 187 181 314 476 331 Өрх - 980
Ферм -70
Тахиан ферм 38 81 111 225 105 148 217 152 319 405 244 Өрх - 1269
Ферм -40
Зөгийн ферм 16 31 40 56 58 68 81 89 64 299 161 Өрх - 445
Ферм -60
Туулайн ферм - - 1 10 23 10 12 7 18 30 50 Өрх - 25
Ферм -3

Сүүний үхрийн аж ахуйн тоо

  Фермерийн
аж ахуйн тоо
Үхрийн тоо
2006 395 8012
2007 494 10070
2008 412 12648
2009 523 19298
2010 649 21412
2011 901 27501
2012 977 32876
2013 1332 46376
2014 1554 59799
2015 1172 61981
2016 1472 60998

Махны үхрийн аж ахуйн тоо

  Фермерийн
аж ахуйн тоо
Үхрийн тоо
2006 7 1334
2007 10 1705
2008 48 5285
2009 94 10992
2010 101 11307
2011 64 11069
2012 78 11247
2013 88 5925
2014 351 12705
2015 248 20847
2016 178 17698

Мах, ноосны хонины аж ахуйн тоо

  Фермерийн
аж ахуйн тоо
Хонины тоо
2006 13 6750
2007 15 7350
2008 57 30619
2009 107 89183
2010 128 101681
2011 200 161597
2012 229 253810
2014 236 43388
2015 397 65768
2016 174 91404

Гахайн аж ахуйн тоо

  Фермерийн
аж ахуйн тоо
Гахайн тоо
2006 72 8948
2007 79 10000
2008 172 11842
2009 135 19959
2010 190 15064
2011 187 16779
2012 181 17775
2013 314 31501
2014 476 32094
2015 331 29946
2016 Ферм - 70 35704
Өрх - 980

Тахианы аж ахуйн тоо

  Фермерийн
аж ахуйн тоо
Тахианы тоо
2006 81 390173
2007 111 395200
2008 225 307164
2009 105 396551
2010 148 397468
2011 217 451705
2012 152 594436
2013 319 544234
2014 405 761973
2015 244 761794
2016 Ферм - 40 880114
Өрх - 1269

Зөгийн аж ахуйн тоо

  Аж ахуйн тоо Зөгийн бүлийн тоо  
2008 56 1676
2009 58 2208
2010 68 2255
2011 81 2835
2012 89 2707
2013   4624
2014 299 5876
2015 161 6309
2016 Ферм - 60 9276
Өрх - 445

2008-2017 оны хооронд импортолсон үхэр

Импортлосон аж ахуйн нэгж, иргэн Экспортлосон улс, он Товарын чиглэл, үүлдэр Тоо, толгой Хөрөнгө оруулалт Байршил, тайлбар
Улсын Хувийн
1 Улаанбаатар, Сүү үйлдвэрлэлийг дэмжих төслөөр  БНХАУ, 2008 Сүү, хар тарлан 300 690,0 - 5-н цогцолбор аж ахуй
2 Улаанбаатар, ХУД, “Өрнөх дэвжих”ХХК БНХАУ, 2009 Сүү, хар тарлан 75 150,0 - 5 таваар нь эргэн төлөгдөх гэрээгээр иргэдэд олгосон
3 Дорноговь, иргэн Б. Наранцэцэг БНХАУ, 2011 Сүү, хар тарлан 5 - 20 Замын-Үүд
4 Улаанбаатар хот БНХАУ, 2011 Сүү, хар тарлан 25 - 100.0 Багануур
5 Улаанбаатар, ХУД, Өлзийт хороолол, “Тайширын хүлэг”ХХК БНХАУ, 2011 Сүү, хар тарлан 75 - 300.0 Гавьжийн шанд цогцолбор ферм
6 Сэлэнгэ, Цагааннуур сум, “Гацуурт”ХХК Франц, 2011, 2012  Махны Лимүзин 414 2000.0 1000.0 Цогцолбор ферм
7 Хэнтий, “ Өлзийт тосгон”, “Атарчандгана”ХХК БНХАУ, 2010, 2011 Сүү, хар тарлан 300 - 1200.0 Цогцолбор ферм
8 “Мон дулаан” ХХК Франц, 2013 Сүү, махны 160 - 1800.0 Цогцолбор ферм
9 “Баянчандмань милк”  ХХК Франц, 2013 Сүү, махны 50 - 600.0 Цогцолбор ферм
10 “Нүүдэлчин” ХХК Франц Монтбелярд 155     Төв аймаг Архуст сум
11 “Говь хурх” ХХК Словак Шар тарлан 165     Төв аймгийн Баян сум
12 Ундармал мильк ХХК Герман Шар тарлан 31     Төв аймгийн Баянчандмань
13 “Сүү” ХХК Герман Хар тарлан 300     Сэлэнгэ аймгийн Мандал
14 “Монтаримал” ХХК Герман Швецийн бор 64     Төв аймгийн Баянчандмань
Нийт 2119      

Сүүлийн 3-н жилийн үзүүлэлтээрээ 2017 онд Улсын аварга фермерээр шалгарсан иргэд, аж ахуйн нэгж 

  1. Төв аймаг, Борнуур сум, Өгөөмөр багийн фермер Б.Баяржаргал нь 1997 оноос эхлэн хар тарлан үүлдрийн үхрийн тоо толгойг өсгөх, үүлдэр угсааг сайжруулж, нэгжээс авах ашиг шимийг нэмэгдүүлэн, жилд 20-30 үнээ саалинд хамруулж нэг үнээнээс 5490-5795 литр сүү саасан бөгөөд зах зээлд   жилд дунджаар 109800-173850 литр сүү бэлтгэн хэрэглээнд нийлүүлж, 5-13 толгой өсвөр насны ашиг шим өндөртэй үхэр зах зээлд нийлүүлж 65000,0-80000,0 мянган төгрөгийн орлого олсон ба мал аж ахуйн үйлдвэрлэлдээ 50000,0-65000,0 мянган төгрөгний хөрөнгө оруулалт хийж ажилласан байна.
  2. Төв аймаг, Борнуур сум, Нарт багийн фермер Б.Лувсандорж нь 2004 оноос эхлэн үхрийн тоо толгойг өсгөх , үүлдэр угсааг сайжруулж, нэгжээс авах ашиг шимийг нэмэгдүүлэн, жилдээ 35-37 үнээ саалинд хамруулж  жилд дунджаар 15975-28548 литр сүү сааж зах зээлд 90000-98000 л сүү бэлтгэн нийлүүлж, 37000,0-45000,0 мянган төгрөгийн орлого олсон бөгөөд өөрийн үйлдвэрлэлийг өргөжүүлэхэд зориулан 4000,0-15000,0 мянган төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийсэн байна.
  3. Улаанбаатар хот, СХД, 13 дугаар хороо, “Нионшэль” ХХК нь 2009 оноос үйл ажиллагаа явуулж эхэлсэн. Итали улсын “ТЕСНNO” компаний бүрэн автомат тоног төхөөрөмж болон байгаль орчинд халгүй техник, технологийг нэвтрүүлж, орчны ариун цэвэр, эрүүл ахуйн шаардлагыг хангасан экологийн цэвэр бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх нөхцлийг бүрдүүлэн ажиллаж байна. 2016 онд “Родинат” үүлдрийн 42 мянган өндлөгч тахиатай болж, жилд 7,5-7,8 сая ширхэг өндөг, 50 гаруй тн тахианы мах бэлтгэн худалдан борлуулж, нийслэлийн хүн амын хүнсний хэрэгцээг хангахад тодорхой хувь нэмэр оруулсан. 
  4. Улаанбаатар хот, СХД, 21 дүгээр хорооны фермер Д.Алтангэрэл нь 27 жил мал малласан бөгөөд сүүлийн арван жил Эрчимжсэн мал аж ахуй эрхэлж, 170 гаруй үхэртэй болсон. 50 гаруй үхэр нь сүүний чиглэлийн бөгөөд жилдээ нэг үнээнээс 4000-4200 литр сүү авч өөрийн хэрэгцээний өвс тэжээлийг бэлтгэдэг. Мөн эрчимжсэн аж ахуйтай зэрэгцүүлэн бэлчээрийн мал аж ахуй эрхлэдэг.
  5. Орхон аймаг, Баян-Өндөр сум, Говил багийн фермер Б.Баттөр нь 2009 онд “MS” малчны бүлгийг үүсгэн байгуулж 25 үнээтэй сүүний үхрийн аж ахуй эрхлэж эхэлсэн. Өнөөгийн байдлаар Алатау үүлдрийн 80 үнээтэй сүүний үхрийн аж ахуйтай.Нэг үнээнээс жилд дунджаар 4710 литр сүү авдаг, тус ферм үндсэн 6 ажилтантай, хавар, намар 2 сарын хугацаатай 10 түр ажлын байр бий болгож байна. Малчид, саальчдын сарын дундаж цалин 410 мянган төгрөг, жилийн 42 сая төгрөгийн цалингийн сантай үйл ажиллагаа явуулж байна. Үхэр сүргийнхээ үүлдэр угсааг сайжруулах зорилгоор Алатау үүлдрийн бухыг үндсэн сайжруулагчаар ашиглаж орон нутгийн малчид, мал бүхий иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд жил бүр 18-21 толгой хээлтүүлэгч, 30-40 толгой хээлтэгчийг худалдан борлуулж байна.

 

Зохиогчийн эрх ©2017 Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам