Үр тарианы үйлдвэрлэл

Нэг. Ургац хураалтын дүнгийн тухай

Өнгөрсөн зуны хувьд  буудайн өсөлт хөгжилтийн чийгэнд хамгийн эмзэг үе буюу бутлалтаас гол хатгалтын шатанд /6 дугаар сарын 2,3 дугаар арав хоног, 7 дугаар сарын эхний 10 хоног/ тариалангийн ихэнх бүс нутгийг хамарч хур тундас багатай, зарим бүс нутгуудад огт хур тундасгүй, 3-4 удаагийн 6-10 орчим хоног үргэлжилсэн нарны хэт их халалт явагдсан нь ургацын байдалд сөргөөр нөлөөллөө.

Энэхүү байгалийн гамшигт үзэгдэл нь нэг аймгийн, нэг сумын нутагт харилцан адилгүй явагдаж, улмаар хур тундас нь зурваслан аадар хэлбэрээр орж байсан бол нарны хэт халалт нь бүс нутгийн ялгаваргүйгээр бүхэлдээ өндөр буюу 32-41 хэм хүрч халсан болно.

Нарны хэт их халалт, хур тундасны дутагдлын улмаас бүх бүс нутгуудад тариалагдсан таримлын өсөлт хөгжилт саарч удааширснаар үр тариа, улаанбуудайн бутлалт байхгүй, намхан давжаа, жижиг товчин түрүү гарч  улмаар нэгжээс хураан авах ургацын хэмжээ эрс буурлаа.

Түүнчлэн 8 дугаар сарын сүүлч, 9,10 дугаар саруудад нийт нутгаар хур тунадас ихтэй, талбайд техник ажиллах боломж хомс байсан нь хураалтын ажилд хүндрэл учруулан, ургацын хаягдлыг нэмэгдүүлснээр хураан авах боломжит ургацын хэмжээнд сөргөөр нөлөөлөв. 

2017 оны ургац хураалтын урьдчилсан дүнгээр  нийтдээ  237.3  мянган тонн үр тариа, үүнээс 229.9 мянган тонн улаанбуудай, 116.2  мянган тонн төмс,  79.1  мянган тонн хүнсний ногоо, 11.8 мянган тонн тосны ургамал, 60.3 мянган тонн тэжээлийн ургамал тус тус  хураан аваад байна.  

Аж ахуйн нэгж, иргэд  371.1 мянган га-д чанар сайтай уринш боловсруулж бэлтгэсний 108.2 мянган га талбайг нь дэвшилтэд технологиор боловсруулсан бөгөөд дараа оны тариалалтад зориулан 27.3  мянган тонн, ТЭДС болон ОБЕГ-т  26.0 мянган тонн, нийтдээ 53.0 мянган тонн үрийн буудайн нөөц бүрдээд байна. 

Байгаль цаг уурын давагдашгүй хүчин зүйлийн нөлөөгөөр 100.3 мянган га талбайн ургац ганд нэрвэгдэж,  болц дутуу байснаас 24.0 мянган га талбай тэжээлд шилжсэнээр нийтдээ 124.3 мянган га талбайн ургац хураагдаагүй болно. 

Хоёр. Зохион байгуулж хэрэгжүүлсэн ажил, дэмжлэг, үр дүн

Атрын гурав дахь аяныг үргэлжлүүлж, тариалангийн салбарыг эрчимжүүлэн хөгжүүлэх, техник технологийн шинэчлэл нэвтрүүлэх, үрийн чанар хангамжийг сайжруулах, усалгаатай тариалангийн хэмжээг нэмэгдүүлэх чиглэлээр томоохон арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэв. 

Жимс, жимсгэнэ, хүнсний ногооны үйлдвэрлэлийг  нэмэгдүүлэх зорилгоор “Жимс, жимсгэнэ”, “Хүнсний ногоо” үндэсний хөтөлбөрийг боловсруулж Засгийн газраар батлуулан хэрэгжилтийг зохион байгуулж эхлээд байна. 

ОХУ-ын Хөгжлийн банкны 10.0 сая ам долларын зээлийн хөрөнгөөр “Газар тариалангийн техникийн шинэчлэл” төслийг хэрэгжүүлж 19 нэр төрлийн 575 ширхэг техник тоног төхөөрөмжийг нийлүүлэх ажлыг үр дүнтэй зохион байгуулсан нь сүүлийн 10 жилд хийсэн техникийн томоохон шинэчлэл боллоо.  

Таримал ургамлын үрийн чанар хангамжийг сайжруулах үрийн аж ахуйн тогтолцоог шинэчлэх зорилгоор  үр тарианы анхдагч үрийн аж ахуйд 1.5 тэрбум, Таримал ургамлын сорт сорилтын төвийг сэргээн хөгжүүлэхэд 1.0 тэрбум, нийтдээ 2.5 тэрбум төгрөгийн техник, тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл  хийв. 

Хүнсний ногооны  үйлдвэрлэлийн бага механикжуулалтын түвшинг дээшлүүлэх зорилгоор бага дунд оврын 27 иж бүрдэл техник, тоног төхөөрөмжийг 1.9 тэрбум төгрөгт нийлүүлснээр хүнсний ногоо тариалдаг 300 өрхийн 600 га талбайн ажлыг механикжуулах боломжийг бүрдүүлэв. 

Тариалалт, уринш боловсруулалт, ургац хураалтын ажлыг технологийн хугацаанд чанар сайтай зохион байгуулах зорилгоор ТЭДС-гаар дамжуулан эргэн төлөгдөх нөхцөлтэйгээр нийтдээ 16.0 тэрбум төгрөгийн дэмжлэгийг тариаланчидад үзүүлж ажиллаа. 

Хамгаалагдсан хөрсний тариаланг хөгжүүлэх, хүм ам төвлөрсөн хот суурин газрын иргэдийг шинэ ургацын ногоогоор жигд хүртээмжтэй хангах зорилгоор 1.8 тэрбум төгрөгийн хөрөнгөөр 68.8 мянган м2 нийлэг хальсан хүлэмжийг импортоор нийлүүлж 4 жилд төлөх нөхцөлтэйгээр зээлээр борлуулах ажлыг эхлүүлэв.  Үүний үр дүнд шинэ ургацын хүнсний ногооны хангамж 1000 тонноор нэмэгдэж, орон нутагт 700 гаруй ажлын байр бий болно. 

БНХАУ-ын хөнгөлөлттэй зээлийн хөрөнгөөр үр тарианы 6.7 мянган га талбайг услах хүчин чадал бүхий 87 ширхэг бороожуулагч, 70.8 мянган метр усалгааны хоолой, төмс, хүнсний ногоо, жимс жимсгэний 168 ширхэг усалгааны тоног төхөөрөмж нийлүүлэх ажлыг зохион байгуулж эхлээд байна.  

Гурав. Буудай, гурилын хангамжийн баланс 

2017 онд ургацаас гурил үйлдвэрлэлд 130.0 мянган тонн хүнсний буудай нийлүүлэгдсэн дүнтэй байна. 

А. Буудайн хуваарилалт 

  1. Хураан авсан ургац /цэвэр жингээр/ - 229.9 мян/тн
  2. Дараа онд тариалах үрэнд - 27.0 мян/тн
  3. Улсын үрийн нөөцөд - 2.0 мян/тн
  4. Тэжээл үйлдвэрлэлд - 6.6 мян/тн
  5. Спиртийн үйлдвэрт - 2.8 мян/тн
  6. Тариалан эрхлэлтийг дэмжих санд /Үрэнд/ - 24.4 мян/тн
  7. Тариалан эрхлэлтийг дэмжих санд /Хүнсэнд/ - 22.2 мян/тн
  8. Гурилын үйлдвэрт - 108.0 мян/тн

Б. Гурил үйлдвэрлэлт, хангалт

  1. Гурилын үйлдвэр,Тариалан эрхлэлтийг дэмжих санд авсан буудай - 130.2 мян/тн
  2. Хүнсний буудайн нөөц - 130.0 мян/тн
  3. Хүн амын хэрэгцээт гурил - 240.0 мян/тн
  4. Шаардагдах буудай - 355.0 мян/тн
  5. Дутагдах буудай - 225.0 мян/тн

 

Үр тариа тариалсан талбай, хураан авсан ургацын судалгааг 1982-2014 оноор энд дарж үзнэ үү.

2017 оны ургац хураалтын дэлгэрэнгүй дүнг энд дарж үзнэ үү.

Тариалах талбай, хураан авах ургацын 2018 оны зорилтыг энд дарж үзнэ үү

Зохиогчийн эрх ©2018 Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам