Үр тариа, төмс, хүнсний ногооны хадгалалт

Цаашид хэрэгжүүлэх арга хэмжээ - Төсөв 118.8 тэрбум төгрөг

  • Тариалангийн алслагдсан болон хил орчмын худалдааны бүсэд 40,0 мянган тоннын элеватор байгуулах, хуучин элеваторуудын тоног төхөөрөмжийг шинэчлэх, /Төсөв 2018 онд 4.0, 2019 онд 30.0, 2020 онд 20.0, нийт 54.0 тэрбум төгрөг/
  • Улаанбаатар хотод төмс, хүнсний ногоо, жимс, жимсгэнийн хадгалалт, борлуулалтын цогцолбор, орон нутагт 10,0 мян тоннын зоорь  байгуулах, /Төсөв 2019 онд 30.0, 2020 онд 34.0, нийт 64.0 тэрбум төгрөг/
  • Төмс, хүнсний ногоо, жимс жимсгэнийг ялгах, савлах, хатаах тоног төхөөрөмж нийлүүлэх,  хадгалалтын шинэ аргуудыг нэвтрүүлэх, /Төсөв 2018 онд 500.0, 2019 онд 300.0, нийт 800 сая төгрөг/

Зоорийн хийц, загвар: Төмс, хүнсний ногоог нүхэн зоорь, энгийн зоорь, механикжсан зоорь гэсэн гурван төрлийн зоорийг ашиглаж байна. Эдгээрийн онцлог технологийн байдлыг товч танилцуулахад:

Нүхэн зоорь. Ямар нэг барилгын хаших хийц, инженерийн байгууламж ашиглаагүй, газрыг хөлдөлтийн гүнээс доош хадгалах хөндий үүсгэж ухсан зоорь, мөн байшин сууц, гэрийн шалан дор байрлалтай зоориуд хамрагдаж байна. Зоорийн агааржуулалтыг байгалийн аргаар зохицуулдаг. Нэмэлт тоног төхөөрөмж байхгүй. Гар ажиллагаатай.

Хөрсний бүтэц, хөрсний гүний усны түвшингээс хамаарч зоорь барих газраа сонгодог. Хөрс нь шавранцар байвал сайн. Хайрга, элсэрхэг хөрс нурах эрсдэлтэй. Гүний усны түвшин 5м-ээс дор байх ёстой. Төв аймгийн Борнуур, Жаргалант сумдад энэ төрлийн зоорийг өргөн ашиглаж байна. Нэг зоорийн багтаамж 10-15 тонн хүртэл байдаг. Зоорийг 1 х 1 м - ийн амсартай 4м-ээс багагүй гүнтэй цооног ухаад хоёр тийш эрвэйхэйн далавч хэлбэртэй хадгалах хөндийг үүсгэн ухна.Голдуу төмс хадгалахад ашиглаж байна. Зуны улиралд зоорийн дотор талыг цэвэрлэж тагийг онгойлгон хатаадаг. Борооны ус оруулж болохгүй. 

Энгийн зоорь. Газарт хагас суулгасан, хөрсний нуралт, хөлдөлтөөс хамгаалсан дулаалга бүхий мод, чулуу, блок, бетон зэрэг барилгын хаших хийц бүхий ханатай, дээвэр нь шороон хучлагатай зоориуд багтаж байна. 50-1000 тонн хүртэл багтаамжтай байдаг. Агааржуулалтыг байгалийн болон албадлагын арга хослуулан хэрэглэдэг, гар ажиллагаатай. Төмс, хүнсний ногоог төрөлжүүлэн хадгалах боломжтой. Хүйтний улиралд галлагаа болон цахилгаан халаагуураар нэмэлт дулаацуулга хэрэглэдэг. Чулуу болон бетонон доторлогоотой зооринд модон шал, хана бүхий хашлагатай тасалгаанд төмс, ногоог хадгалж хананаас хайрагдахаас хамгаалдаг. Модон доторлогоотой зоорь нь ихэнхдээ 5-7 жилд ялзарч, засварлах шаардлагатай болдог. Зоорь доторлох модыг шохойдох, битумдах аргаар ашиглалтын хугацааг урдасгах арга хэмжээ авдаг. Зуны улиралд салхилуулж дотор талыг формалины уусмал болон шохойн уусмалаар шүршиж мөөгөнцөр, бактер устгах ариутгал хийдэг. Ихэнхидээ гар ажиллагаатай. Хагас механикжсан байдлаар тоног төхөөрөмж ашиглах боломжтой. 1960 оноос энэ төолийн зоорийг байгуулж эхэлсэн. Төмс, хүнсний ногооны аж ахуйнуудад 500-1000 тонн багтаамжтай зоориуд ашиглаж байлаа. Мөн  Улаанбаатар хотод нийт 20,0 мянган тонн багтаамжтай зоорийн гурван анги ажиллаж байсан. 2000 оноос “Ногоон хувьсгал” үндэсний хөтөлбөрийн хүрээнд сум бүрд 30 тонн багтаамжтай зоориудыг байгуулсан.

Механикжсан зоорь.1975-1990 онд 1000-4000 тонн багтаамжтай Төмс, хүнсний ногооны механикжсан зоориудыг томоохон сангийн аж ахуйнуудад байгуулж эхэлсэн байдаг. 1990 он гэхэд нийт 20,0 гаруй мянган тонн багтаамжтай механикжсан зоорьтой байсан. Нийгмийн шилжилт, өмч хувьчлалын үеэр дээрх зоориудыг ашиглах менежмэнт алдагдаж эзэнгүйдэх, зориулалтын бусаар ашиглах, тоног төхөөрөмжийг эвдлэх, тонох сөрөг хандлагын улмаас ашиглалтгүй болсон. Төрөөс хүнс, хөдөө аж ахуйн талаар баримтлах бодлого /2003-2015 он/-ын баримт бичигт дотоодын хэрэгцээний төмс хүнсний ногоогоор бүрэн хангах зорилт дэвшүүлснээр олон чухал арга хэмжээг хэрэгжүүлсэн. Төмс, хүнсний ногооны механикжсан зоорийн зураг төсөл зохиох техник эдийн засгийн үндэслэлийг 2010 онд боловсруулж энэ төрлийн зоорийг байгуулах ажлыг дахин эхлүүлсэн. 

Төмс, хүнсний ногооны механикжсан зоорь байгуулахад тавигдах шаардлага

  1. Байгальд ээлтэй, эрчим хүчний хэмнэлттэй хөргөлт, халаалтын технологийг хэрэглэдэг байх,
  2. Зоорийн хаших хийц нь хүнсний бүтээгдэхүүн хадгалахад сөрөг нөлөөгүй, чийгэнд тэсвэртэй, мөөгөнцөр үүсгэхгүй, мэрэгч үүрлэх боломжгүй, ашиглалтын хугацаа урттай материалыг сонгосон байх,
  3. Төмс, хүнсний ногоог хүлээн авах, ялгаж ангилах, ачиж буулгах ажлыг механикжуулсан ажиллагаатай, бичил уур амьсгалыг тохируулах автомат эсвэл хагас автомат удирдлагатай байх,

Зоорийн чанар: Төмс, хүнсний ногооны хангамж, ашиглалтын байдлын бүртгэл судалгааг захиргааны статистик мэдээлэл цуглуулах арга хэмжээний хүрээнд орон нутгаас авдаг. Судалгаанаас дүгнэхэд: Нийт зоорийн 50 хувь нь чанарын сайн үзүүлэлттэй, 60 хувь нь чанарын дундаас доогуур үнэлгээтэй байна. Ургац хураалтын дараахь боловсруулалтын ажилд тээвэрлэх, ангилах ялгах, хадгалалтын хугацаанд арчлах, худалдаанд гаргах зэрэг хэрэглэгчдэд хүргэх бүх шат дамжлагын ажлууд бүхэлдээ хамаардаг. Ургац хураалтын дараахь боловсруулалтын үеийн хорогдол нь нийт ургацын 35 хувиас буурахгүй байна. Бүтээгдэхүүний чанарт сөргөөр нөлөөлж байгаа дараахь бодит хүчин зүйлүүд байна. 

  1. Энгийн зоориудын үндсэн хийцийг модон материалаар хийсэн учир хадгалсан бүтээгдэхүүн ялзрах, өвчлөх зэрэг хадгалалтын үеийн хорогдол ихтэй.  Мөөгөнцөр үүссэний улмаас зоорийн модон хийцийн ашиглалтын хугацаа буурах, зоорийг засварлах зэрэг ашиглалтын зардал ихтэй.
  2. Зоорийн аж ахуйн хангамж муу, ногоо тариалагч иргэн аж ахуй нь ногоог  төрөлжүүлэн хадгалах зоорьгүй тул хураан авсан бүх төрлийн таримлаа нэг зооринд хадгалдгаас бүтээгдэхүүний чанарыг муутгадаг.
  3. Зоорийн бичил уур амьсгалыг тохируулах ажиллагаа механикжаагүй учир горим алдагддаг. 
  4. Гар ажиллагаатай, ажиллах орчин хүнд, цэвэрлэгээ ариутгал муутай байдаг. 

Төмс, хүнсний ногооны зоорь байгуулахад анхаарах асуудал

  • Зоорь, агуулах байгуулах газрын байршлыг зөв тогтоох;
  • Хадгалах бүтээгдэхүүний эзлэхүүнийг зөв тооцоолох;
  • Зоорь агуулахын оврын хэмжээг зөв тооцоолох;
  • Зоорь, агуулахын барилгын загварыг сонгох;
  • Төмс, хүнсний ногоог хадгалах арга, горимыг зөв сонгох;
  • Бүтээгдэхүүнийг хадгалах хугацааг сонгох.

Төмс, хүнсний ногооны зоорь байгуулахад анхаарах асуудлуудын талаар энд дарж үзнэ үү.

Зохиогчийн эрх ©2018 Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам